Iedereen is nodig (Commissie Bakker juni 2008, Naar een toekomst die werkt)
Al vanaf 2010 krimpt de beroepsbevolking. We staan aan de vooravond van een belangrijke verandering in Nederland. In de afgelopen zestig jaar is de beroepsbevolking - iedereen tussen de 20 en de 64 jaar - gegroeid van ruim 5 miljoen naar 10 miljoen mensen. Aan deze groei komt een eind: vanaf 2010 neemt de omvang van de beroepsbevolking af. De omvangrijke generatie babyboomers stopt dan met werken, terwijl er veel minder jonge mensen op de arbeidsmarkt bijkomen. In de periode tot 2040 leidt dit tot een daling van de beroepsbevolking met maar liefst 1 miljoen mensen. De omvang van de totale bevolking groeit in die periode nog licht en het aandeel van mensen ouder dan 65 jaar stijgt sterk.
De vraag naar arbeid blijft groeien. Ramingen laten zien dat de vraag naar arbeid nog flink zal doorgroeien. In de periode tot 2015 komen er 600.000 banen bij, terwijl er door pensioen en arbeidsongeschiktheid ook nog eens 2,6 miljoen banen vrijkomen waarvoor mensen nodig zijn. Voor het eerst in de geschiedenis zullen er daardoor structureel minder mensen beschikbaar zijn om te werken dan er banen zijn. En daar blijft het niet bij. Door de internationale concurrentie zullen er steeds meer verschuivingen plaatsvinden in sectoren en opleidingseisen. Er wordt meer gevraagd van mensen en aanpassingsvermogen wordt steeds belangrijker. De opgave waar Nederland voor staat, is om zo veel mogelijk mensen inzetbaar te maken en te houden.
Migratie zal het grote tekort aan arbeid niet oplossen. Het aantal mensen dat wij - en andere Europese landen – nodig hebben, is daar te groot voor.
De Commissie merkt op dat we in Nederland heel veel weten van het arbeidsaanbod, maar eigenlijk maar weinig van de vraag naar arbeid en de verwachte ontwikkeling daarvan. Meer kennis over de toekomstige arbeidsvraag, bijvoorbeeld door scenariostudies, is nodig om beter voorbereid te zijn op veranderingen in de economie.
Meer mensen moeten aan het werk. Het verhogen van de arbeidsparticipatie dient 4 doelstellingen:
• De economie blijft groeien: Werkgevers merken dat de toenemende internationale concurrentie draait om inzetbaarheid van mensen. Het gaat daarbij zowel om kwantiteit (zijn er genoeg mensen die het werk kunnen doen?) als kwaliteit (zijn ze voldoende in staat om het werk te doen?). Als we niet kunnen voorzien in voldoende goed opgeleide mensen, loopt de economie vast. Bedrijven zullen meer arbeid verplaatsen naar het buitenland. Bedrijven die dat niet kunnen, zullen in alle opzichten achterblijven. Daarmee verliezen we banen, inkomen en onze concurrentiepositie.
• Publieke dienstverlening op niveau: We komen nu al mensen tekort in het onderwijs en de zorg. En dat tekort zal sterk toenemen. In de periode tot 2020 zijn in de zorg een half miljoen mensen extra nodig. Het onderwijs heeft meer dan een kwart miljoen mensen nodig om de hoge uitstroom van leraren op te vangen. Extra participatie is hard nodig om de beschikbaarheid en kwaliteit van deze voorzieningen op peil te houden.
• Geen concentraties van inactiviteit Ook als de vraag naar arbeid groter is dan het aanbod, zullen werkloosheid en inactiviteit blijven bestaan. Dit treft mensen hard en concentreert zich nu bij specifieke groepen. De werkloosheid onder allochtone jongeren is bijna dubbel zo hoog als onder autochtone jongeren. Werkloosheidspercentages lopen ook enorm uiteen tussen buurten en steden. Deze vorm van uitsluiting is maatschappelijk onaanvaardbaar. Talenten, ook aan de onderkant van de arbeidsmarkt, moeten we ontwikkelen en benutten.
• AOW en sociale voorzieningen betaalbaar: Om het sociale karakter van Nederland te behouden, moeten we meer mensen aan het werk krijgen. Op dit moment dragen 10 werkenden de kosten voor twee 65-plussers. In 2040 moeten die kosten worden gedragen door vijf werkenden. Er komt dan veel minder geld binnen voor de AOW, zorg en andere sociale voorzieningen, terwijl de kosten blijven stijgen vanwege het toenemend aantal ouderen.
Onderdeel tekst
De arbeidsmarkt voor ouderen zit op slot. De arbeidsmarkt voor ouderen (55+) werkt niet. Ouderen zijn onvoldoende inzetbaar en treden te vaak vroeg uit. Ter illustratie: van alle 55- plussers die in de WW terechtkomen, vindt slechts 14 procent binnen één jaar weer werk. Ook neemt de arbeidsmobiliteit met het stijgen van de jaren sterk af. Oudere werknemers veranderen veel minder vaak van baan of functie, waardoor zij minder leren. Dat is slecht voor hun inzetbaarheid. Het resultaat is dat van alle werknemers tussen de 60 en 64 jaar er maar een op de drie werkt.
|
